Psycholoog · Ondernemer · Voorzitter

Paul Gelderloos

1953

Promoveerde op meditatieonderzoek, bouwde een telecombedrijf, en onderzocht of de collectieve beoefening van meditatie de betrekkingen tussen twee supermachten kon verschuiven.

Portret van Paul Gelderloos
Dr. Paul Gelderloos
Geboren
Hilversum, 1953
Opleiding
Klinische psychologie, Vrije Universiteit Amsterdam (1977); promotie Katholieke Universiteit Nijmegen, nu Radboud Universiteit (1987)
Transcendente Meditatie
Beoefenaar sinds 1 februari 1974, TM-leraar sinds 1977
Onderzoek
Zesentwintig publicaties, Maharishi European Research University (Seelisberg) en Maharishi International University (Fairfield, Iowa)
Ondernemer
Oprichter Scarlet (1992), verkocht aan Belgacom (2008)
Nu
Voorzitter Stichting Maharishi Vedisch Instituut (Transcendente Meditatie Nederland) en Stichting Gelderloos Foundation; woont in Amsterdam
Het begin

Het begon met een rekensom

Bellen naar het buitenland via een Amerikaanse centrale bleek in 1992 een stuk goedkoper dan bellen via de Nederlandse PTT, en wie dat verschil handig organiseerde kon hetzelfde gesprek voor een fractie van de prijs aanbieden.

Paul Gelderloos had geen netwerk in de telecom. Geen startkapitaal, geen ervaring als ondernemer. Wat hij wel had: een proefschrift over meditatie, jaren als onderzoekspsycholoog achter zich, en een callback-constructie.

Een ervaring op zijn veertiende

Het ondernemerschap kwam laat, en het kwam ergens anders vandaan. Op zijn veertiende had Gelderloos een ervaring die hij zelf mystiek noemt en die hij nooit heeft kunnen wegredeneren. Die zette een zoektocht in gang.

Psychologie en meditatie, tegelijk

De zoektocht liep naar de studie klinische psychologie aan de Vrije Universiteit. Midden in die studie, op 1 februari 1974, leerde hij Transcendente Meditatie — een techniek die hem aantrok juist omdat ze zich liet meten. In 1977 studeerde hij af en werd direct daarna TM-leraar.

Ik ben nogal rationeel, een beetje een ongelovige Thomas.The Optimist, 2012

In jaartallen

1953

Hilversum

Geboren.

1967

Een ervaring op zijn veertiende

Het begin van een zoektocht die hij zelf mystiek noemt.

1974

Transcendente Meditatie

Leert op 1 februari de techniek die hij sindsdien twee keer per dag beoefent.

1977

Vrije Universiteit

Afgestudeerd in de klinische psychologie. Direct daarna opgeleid tot TM-leraar.

1979

Klinisch psycholoog, daarna onderzoeker

Werk aan Maharishi European Research University in Seelisberg, Zwitserland — twee jaar in de directe omgeving van Maharishi — en aan Maharishi International University in Fairfield, Iowa.

1987

Promotie

Katholieke Universiteit Nijmegen, op Valuation and Transcendental Meditation.

1990

Maharishi Mahesh Yogi komt in Nederland wonen

De samenwerking, in Seelisberg begonnen, gaat in Vlodrop verder.

1992

Telegroup, later Scarlet

Internationaal bellen via een callback-constructie.

2001

Anticyclisch door de internetcrisis

Meer dan vijfentwintig bedrijven overgenomen terwijl de markt instortte.

2005

Nationaal voorzitter TM Nederland

Officiële gastheer en vertegenwoordiger van Maharishi in Nederland.

2008

Scarlet naar Belgacom

Verkocht voor 175 miljoen euro.

Nu

Stichting Maharishi Vedisch Instituut

Voorzitter. Twintig centra, zo'n vijfendertig leraren.

Scarlet, 1992–2008

Tegen zijn intuïtie kon geen spreadsheet op

Bekend worden

De reclamecampagne met Beau van Erven Dorens maakte het bedrijf bekend bij mensen die nooit over hun telefoonrekening hadden nagedacht. Met Scarlet One kwam daarna het eerste all-in-onepakket van Nederland op de markt.

Kopen terwijl de rest verkocht

Toen de internetzeepbel in 2001 knapte en de concurrentie omviel, kocht Gelderloos er meer dan vijfentwintig op. Dat leverde hem de reputatie op van anticyclisch investeerder: kopen wanneer iedereen verkoopt, en de rust hebben om te wachten. In 2008 ging Scarlet naar Belgacom voor 175 miljoen euro.

Wij zijn altijd anticyclisch geweest.Management Scope, 2009
Paul Gelderloos ten tijde van de gang naar de obligatiebeurs
Figuur 1 Rond de gang naar de obligatiebeurs. Scarlet groeide in zestien jaar van callback-constructie tot landelijke aanbieder.Foto: Peter Boer / De Beeldunie
Portret van Paul Gelderloos, 2007
Figuur 2 Rotterdam, februari 2007, als topman van Scarlet en voorzitter van TM Nederland.Foto: Stijn Rademaker
1992
Opgericht zonder netwerk of kapitaal
25+
Overnames tijdens de crisis van 2001
€175 mln
Verkoopprijs aan Belgacom, 2008
#201
Quote 500 in 2005, geschat vermogen 100 miljoen
Paul Gelderloos op de beursvloer van Euronext Amsterdam, met de AEX-koersgrafiek van 22 februari 2005 op het scherm
Figuur 3 Euronext Amsterdam, 22 februari 2005: de dag waarop de obligatielening van Scarlet aan de beurs werd genoteerd.Foto: Peter Boer
Wetenschappelijk werk

Zesentwintig publicaties, en één vraag

Zesentwintig wetenschappelijke publicaties staan op zijn naam, als auteur of co-auteur. Ze lopen uiteen van schoolkinderen tot supermachten.

Waar dat werk werd gedaan

Als onderzoekspsycholoog werkte Gelderloos aan de Maharishi European Research University in Seelisberg, Zwitserland, en aan de Maharishi International University in Fairfield, Iowa. Die tweede plek keert in het volgende hoofdstuk terug: de meditatiegroep waarvan de omvang maand voor maand werd bijgehouden, kwam daar bijeen.

De meest geciteerde publicaties

Drie publicaties passeerden de tweehonderd citaties op Google Scholar. De meta-analyse over meditatie, zelfactualisatie en psychische gezondheid, geschreven met Charles Alexander en Maxwell Rainforth, staat op bijna zeshonderd. Het artikel over stressreductie en het voorkomen van hoge bloeddruk uit 1995 passeerde de driehonderd, het overzichtsartikel over TM bij middelenmisbruik uit 1991 de tweehonderd.

26
Publicaties als auteur of co-auteur
3×200+
Publicaties met ruim tweehonderd citaties op Google Scholar
1987
Promotie, Katholieke Universiteit Nijmegen
2
Onderzoeksinstituten: Seelisberg en Fairfield
Maharishi European Research University in Seelisberg, Zwitserland
Figuur 4 Maharishi European Research University, Seelisberg, Zwitserland.Foto: Roland Zumbühl, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Campus van Maharishi International University in Fairfield, Iowa
Figuur 5 De campus in Fairfield, Iowa, met de koepels waar de groep bijeenkwam.Foto: Keithbob, via Wikimedia Commons, publiek domein

De belangrijkste publicaties

1987
Field independence of students at Maharishi School of the Age of Enlightenment and a Montessori schoolPerceptual and Motor Skills
1987
Cognitive orientation toward positive values in advanced participants of the TM and TM-Sidhi programPerceptual and Motor Skills
1987
Valuation and Transcendental MeditationProefschrift, Katholieke Universiteit Nijmegen
1988
Creating world peace through the collective practice of the Maharishi Technology of the Unified Field: Improved U.S.–Soviet relationsSocial Science Perspectives Journal 4(2), 80–94 · met Frid, Goddard, Xue en Löliger
1988
Topographic EEG brain mapping during Yogic FlyingInternational Journal of Neuroscience 38(3–4), 427–434 · met Orme-Johnson
1989
The Transcendental Meditation and TM-Sidhi program and reported experiences of transcendental consciousnessPsychologia · met Beto
1990
The dynamics of U.S.–Soviet relations, 1979–1986: Effects of reducing social stress through the Transcendental Meditation and TM-Sidhi programProceedings of the Social Statistics Section, American Statistical Association, 297–302 · met Cavanaugh en Davies
1990
Transcendence and psychological health: Studies with long-term participants of the Transcendental Meditation and TM-Sidhi programThe Journal of Psychology 124(2), 177–197 · met Hermans, Ahlström en Jacoby
1990
Influence of a Maharishi Ayur-Vedic herbal preparation on age-related visual discriminationInternational Journal of Psychosomatics 37(1–4), 25–29 · met Ahlström, Orme-Johnson, Robinson, Wallace en Glaser
1991
Transcendental meditation, self-actualization, and psychological health: A conceptual overview and statistical meta-analysisJournal of Social Behavior and Personality · met Alexander en RainforthBijna 600 citaties
1991
Effectiveness of the Transcendental Meditation program in preventing and treating substance misuseInternational Journal of the AddictionsRuim 200 citaties
1991
Stress and serotonin turnover in normal subjects: Relation to serotonin deficiencies in mental disordersInternational Journal of Psychophysiology 11, 31–32 · met Walton, Pugh, MacRae, Goddard, MacLean en Levitsky
1995
Stress reduction and preventing hypertension: Preliminary support for a psychoneuroendocrine mechanismThe Journal of Alternative and Complementary Medicine 1(3), 263–283 · met Walton, Pugh en MacRaeRuim 300 citaties
2018
Group practice of the Transcendental Meditation-Sidhi program and improved U.S.–Soviet relationsJournal of Maharishi Vedic Research Institute · met Cavanaugh en Dillbeck
2019
Warming U.S.–Soviet Relations During the Cold War as Measured by U.S. Presidential Statements: Impact of the Group Practice of the Transcendental Meditation-Sidhi ProgramJournal of Maharishi Vedic Research Institute · met Cavanaugh, Frid en Xue

Alle 26 publicaties op ORCID, met DOI-links →

Het verste dat hij ging

Een voorspelling die je kunt falsifiëren

Maharishi stelde dat een klein deel van een bevolking dat regelmatig transcendeert, meetbaar effect zou hebben op die bevolking als geheel. Toen het geavanceerdere TM-Sidhi-programma erbij kwam, werd de voorspelling scherper en onaangenamer precies: niet één procent, maar de wortel van één procent, mits in groepsverband beoefend.

Waarom een drempel het onderzoek mogelijk maakt

Daar zit het aantrekkelijke van. Een drempel is toetsbaar. Je kunt op de kalender aanwijzen wanneer een groep boven dat getal uitkwam, en vervolgens kijken wat er in precies die periode met onafhankelijk verzamelde gegevens gebeurde. Als er niets verschuift, is de hypothese in de problemen.

Figuur 6 Waarom de voorspelling zo scherp is: de wortel van één procent is een absoluut getal, geen percentage. Zevenduizend mensen voor de hele wereld; ruim vijftienhonderd voor de Verenigde Staten. Dat maakt het mogelijk om per maand vast te stellen of de drempel gehaald werd.

Vier assemblees, zeven jaar, drie analyses

Tussen 1979 en 1986 werden vier grote World Peace Assemblies gehouden waar het aantal deelnemers de wereldwijde drempel benaderde of overschreed. Gelderloos deed met wisselende co-auteurs drie analyses van dezelfde periode, telkens met andere gegevens en andere methodes, zodat de uitkomsten elkaar konden tegenspreken.

Studie 01

De vier assemblees tegen het verloop van de Koude Oorlog

Gelderloos, P., Frid, M.J., Goddard, P.H., Xue, X. & Löliger, S. (1988). Creating world peace through the collective practice of the Maharishi Technology of the Unified Field: Improved U.S.–Soviet relations. Social Science Perspectives Journal, 4(2), 80–94.

De hypothese: het klimaat tussen de supermachten verbeterde in de jaren 1979 tot 1986 doordat vier grote groepen de spanning in het wereldbewustzijn verminderden. De deelnemersaantallen van die assemblees benaderden of overschreden de zevenduizend.

Dertig jaar later werd de vraag opnieuw opgepakt: Cavanaugh, Gelderloos en Dillbeck publiceerden in 2018 Group practice of the Transcendental Meditation-Sidhi program and improved U.S.–Soviet relations in het Journal of Maharishi Vedic Research Institute.

Studie 02

Zeven jaar gedragsdata uit Zürich

Gelderloos, P., Cavanaugh, K.L. & Davies, J.L. (1990). The dynamics of U.S.–Soviet relations, 1979–1986: Effects of reducing social stress through the Transcendental Meditation and TM-Sidhi program. Proceedings of the Social Statistics Section, American Statistical Association, 297–302.

Data die van iemand anders kwamen

Dit is de analyse waar het om draait. De gegevens komen van het Zürich Project on East-West Relations: een Zwitserse databank waarin gebeurtenissen tussen Washington en Moskou maandelijks werden gecodeerd op samenwerking en conflict, door mensen die niets met meditatieonderzoek te maken hadden en niet wisten waarvoor hun cijfers gebruikt zouden worden.

Wat de analyse liet zien

De omvang van de groep in Fairfield werd in kwartielen verdeeld. In de hoogste kwartielen, waar de groep boven de drempel van ongeveer vijftienhonderd uitkwam, werd het Amerikaanse gedrag richting de Sovjet-Unie significant positiever. Het Sovjetgedrag richting de Verenigde Staten eveneens: meer samenwerking, minder conflict.

En Gorbatsjov dan

De vraag die iedereen meteen stelt is Gorbatsjov, die in maart 1985 aantrad. Die is in het model opgenomen als aparte variabele, samen met seizoenspatronen en bestaande trends. Het gerapporteerde effect van de assemblees kwam daarbij uit op 1,7 keer dat van het Gorbatsjov-effect.

Databron
Zürich Project on East-West Relations — onafhankelijk gecodeerde event data
Periode
1979 – 1986, maandelijks
Methode
Tijdreeksanalyse, groepsomvang in kwartielen
Controles
Gorbatsjov, seizoenscycli, voorafgaande trends
Studie 03

Wat de Amerikaanse president zei, maand voor maand

Gelderloos, P., Cavanaugh, K.L., Frid, M.J. & Xue, X. (2019). Warming U.S.–Soviet Relations During the Cold War as Measured by U.S. Presidential Statements: Impact of the Group Practice of the Transcendental Meditation-Sidhi Program. Journal of Maharishi Vedic Research Institute.

Alle presidentiële uitspraken uit het register van het U.S. Office of the Federal Register, van april 1985 tot september 1987, werden op toon geanalyseerd. Vervolgens werd met Box-Tiao-interventieanalyse gekeken of de omvang van de groep in Fairfield samenhing met verschuivingen in die toon.

Databron
U.S. Office of the Federal Register
Periode
April 1985 – september 1987
Methode
Box-Tiao impact assessment
Figuur 7 In het model waarin beide variabelen naast elkaar staan, komt het effect van de assemblees 1,7 keer groter uit dan dat van Gorbatsjov. Dit is een verhouding binnen één model, geen uitspraak over de geschiedenis van de Koude Oorlog.

Wat hier eerlijk bij hoort

Dit onderzoek heeft geen voet aan de grond gekregen in het reguliere vakgebied van de internationale betrekkingen, en de bezwaren zijn serieus. Er is geen aanvaard fysisch mechanisme dat verklaart hoe meditatie in Iowa het gedrag van het Kremlin zou beïnvloeden. De onderzoekers beoefenden zelf de techniek die ze onderzochten. En bij tijdreeksen over zeven jaar liggen alternatieve verklaringen altijd op de loer.

Gelderloos bestrijdt geen van die bezwaren. Zijn antwoord is smaller: de gedragsdata kwamen van een Zwitserse databank die er niets mee te maken had, de statistische methodes zijn de gangbare, de aannames staan in de papers en de analyse is na te rekenen. Wie het wil weerleggen, kan dat doen — dat is precies waarom het zo is opgeschreven.

De beweging

Twintig jaar in de buurt van Maharishi

Toen Maharishi Mahesh Yogi in 1990 in Nederland kwam wonen, kenden ze elkaar al jaren. Aan de Maharishi European Research University in Seelisberg had Gelderloos twee jaar in zijn directe omgeving gewerkt.

Dat werk liep in Nederland gewoon door: twee jaar in Seelisberg, achttien jaar in Vlodrop. Van Zwitserland naar Limburg, van onderzoek naar organisatie.

In 2005 vroeg Maharishi hem nationaal voorzitter te worden van de Nederlandse TM-organisatie. Maharishi woonde toen nog in Vlodrop. Maharishi zag hem vanaf toen als zijn officiële gastheer en vertegenwoordiger in Nederland. Voor Maharishi was dat geen formaliteit, maar iets kostbaars.

Maharishi Mahesh Yogi
Figuur 8 Maharishi Mahesh Yogi, grondlegger van Transcendente Meditatie en van het onderzoeksprogramma waar Gelderloos aan bijdroeg.
Maharishi Mahesh Yogi tijdens een bezoek aan de universiteit in Fairfield, 1979
Figuur 9 Maharishi tijdens een bezoek aan Fairfield, 1979 — het jaar waarin de onderzochte periode begint.Foto via Wikimedia Commons, publiek domein
Het hoofdkwartier van de beweging in Vlodrop, Nederland
Figuur 10 Vlodrop, Limburg. Vanaf 1990 woonde en werkte Maharishi in Nederland.Foto: Markus Schweiss, via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Vijfhonderd jonge mannen in Lelystad

In Lelystad zette hij een advertentie voor vijfhonderd jonge mannen die een jaar lang samen zouden mediteren, met als doel het Nederlandse collectieve bewustzijn ‘om te buigen van negatief naar positief’. Binnen een week kwamen er honderd reacties. Het plan ging niet door: een jaar bleek te lang en zeventienduizend euro te veel. Quote zette er de kop ‘Gelderloos in de war?’ boven.

Geen religie, geen sekte

Over de techniek zelf praat hij opvallend onromantisch, en dat is ook het deel waarop hij zich laat afrekenen, want twee keer twintig minuten is te controleren en een hoger collectief bewustzijn niet. Geen religie dus, geen sekte, maar een techniek die tweemaal daags twintig minuten geoefend moet worden. Training van je hersenen, noemt hij het.

Onderzoek toont aan dat als één procent van de mensen mediteert, dit een positief effect heeft op de rest van de samenleving.Omroep Flevoland
Wat er misging

Niet alles lukte

Curaçao

Bij de verkoop aan Belgacom hield Gelderloos het Curaçaose deel van Scarlet aan. Dat bedrijf kwam in de problemen en werd uiteindelijk failliet verklaard, waarna de rechter oordeelde dat hij persoonlijk aansprakelijk was voor anderhalf miljoen Antilliaanse gulden aan Digicel, over betalingen die tussen 2015 en 2017 waren toegezegd.

Hoe hij het zelf leest

Niet alles gaat goed, en dat is in zijn eigen lezing geen ongeluk. In spirituele ontwikkeling is het een bekend verschijnsel dat de omstandigheden aan de buitenkant zwaarder worden gemaakt, juist om van binnen sneller te kunnen groeien. De druk komt dan niet in de plaats van de ontwikkeling; het hoort erbij.

Het is een uitleg die je aanneemt of niet. Wie hem niet aanneemt, houdt een zakelijke tegenvaller over en kan daar verder weinig mee. Gelderloos neemt hem aan.

De Quote 500, en eruit

Hij stond in 2005 met een geschat vermogen van honderd miljoen op plaats 201 van de Quote 500, twee jaar later op plaats 223 met honderddertien miljoen, en verdween eruit toen hij schulden van zijn telecombedrijf begon af te lossen. Toen hem ooit werd gevraagd of zijn meditatiewerk zijn zakelijke reputatie schaadde, zei hij dat Scarlet een prima product bood en dat mensen wat meneer Scarlet in zijn vrije tijd doet daar los van moeten zien.

Vandaag

Voorzitter, en nog altijd beoefenaar

Gelderloos is voorzitter van Stichting Maharishi Vedisch Instituut, de organisatie die Transcendente Meditatie in Nederland aanbiedt.

De organisatie

Twintig centra en zo'n vijfendertig leraren geven de techniek door, van Groningen tot Maastricht. Hij financiert daarnaast projecten van de beweging, waaronder een permanent meditatiecentrum in India.

Als leraar

Zelf leerde hij meer dan 5000 mensen de TM-techniek, in India, Rusland, Thailand en Nederland. In Amsterdam geeft hij de cursus nog altijd, in het Nederlands en het Engels.

De eigen praktijk

Hij mediteert sinds 1 februari 1974, twee keer per dag. Tegenwoordig beoefent hij het geavanceerde TM-Sidhi-programma, zo’n anderhalf uur per keer. Hij woont in Amsterdam. In zijn vrije tijd zeilt hij, en vaart hij op de rondvaartboot in Amsterdam.

20
Centra in Nederland
~35
Leraren
50+
Jaar dagelijkse beoefening, sinds 1974
3 uur
TM en TM-Sidhi-programma per dag
Iemand die mediteert bij een raam
Figuur 11 Twee keer per dag, sinds 1 februari 1974. Tegenwoordig met het TM-Sidhi-programma, zo’n anderhalf uur per keer.
Veelgestelde vragen

Kort geantwoord

Wie is Paul Gelderloos?

Paul Gelderloos (Hilversum, 1953) is psycholoog, ondernemer en voorzitter van Stichting Maharishi Vedisch Instituut, de organisatie achter Transcendente Meditatie in Nederland. Hij promoveerde in 1987 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen (nu Radboud Universiteit) op Valuation and Transcendental Meditation, richtte in 1992 het telecombedrijf Scarlet op en verkocht dat in 2008 aan Belgacom.

Wat was Scarlet?

Scarlet was een Nederlands telecombedrijf dat Paul Gelderloos in 1992 oprichtte, aanvankelijk onder de naam Telegroup, op basis van goedkoop internationaal bellen via een callback-constructie. Met Scarlet One bracht het bedrijf het eerste all-in-onepakket van Nederland op de markt. Tijdens de internetcrisis van 2001 nam Gelderloos meer dan vijfentwintig bedrijven over. In 2008 werd Scarlet voor 175 miljoen euro verkocht aan Belgacom.

Welk wetenschappelijk onderzoek heeft Paul Gelderloos gedaan?

Zesentwintig publicaties als auteur of co-auteur, geschreven aan Maharishi European Research University in Seelisberg en Maharishi International University in Fairfield, Iowa. De meest geciteerde is de meta-analyse uit 1991 over Transcendente Meditatie, zelfactualisatie en psychische gezondheid, met Charles Alexander en Maxwell Rainforth, met bijna zeshonderd citaties op Google Scholar; twee andere publicaties passeerden eveneens de tweehonderd. Daarnaast drie studies naar de Amerikaans-Sovjet-betrekkingen tussen 1979 en 1986 in relatie tot grote meditatiegroepen.

Wat is het Maharishi-effect en wat vond het onderzoek?

Het Maharishi-effect is de voorspelling dat een groep van de wortel van één procent van een bevolking die samen het TM-Sidhi-programma beoefent, een meetbaar effect heeft op die bevolking als geheel. In de studie van Gelderloos, Cavanaugh en Davies (1990) werd het gedrag tussen Washington en Moskou, onafhankelijk gecodeerd door het Zürich Project on East-West Relations, positiever in de maanden waarin de groep in Fairfield boven ongeveer vijftienhonderd deelnemers uitkwam. In hetzelfde model was dat effect 1,7 keer zo groot als het effect van het aantreden van Gorbatsjov. Het onderzoek is niet aanvaard in het reguliere vakgebied van de internationale betrekkingen; de bezwaren staan open op deze site.

Beoefent Paul Gelderloos zelf Transcendente Meditatie?

Ja, sinds 1 februari 1974, twee keer per dag. Direct na zijn afstuderen in 1977 werd hij TM-leraar. Tegenwoordig beoefent hij het geavanceerde TM-Sidhi-programma, twee keer per dag ongeveer anderhalf uur.

Is Transcendente Meditatie een religie?

Nee. Gelderloos beschrijft Transcendente Meditatie als een techniek die tweemaal daags twintig minuten wordt beoefend, geen religie en geen sekte. Hij noemt het training van je hersenen.

Wat doet Paul Gelderloos nu?

Hij is voorzitter van Stichting Maharishi Vedisch Instituut, met twintig centra en zo'n vijfendertig leraren in Nederland, en van Stichting Gelderloos Foundation. Hij financiert projecten van de beweging, waaronder een permanent meditatiecentrum in India. Hij woont in Amsterdam.